Ik schreef eerder een aantal artikelen over stoïcisme, maar omdat het zo belangrijk is in deze tijd, doe ik dat opnieuw. 

Stoïcijns of nuchter?

Het wordt nogal eens door elkaar gehaald, maar hoewel er overeenkomsten zijn, zijn het ook twee andere gemoedsgesteldheden of persoonlijkheden.

Nuchter wordt wel gedefinieerd als realistisch, kalm en met beide benen op de grond. 
Maar in mijn ervaring zijn nuchtere mensen ook nogal eens mensen die nuchter zijn omdat ze erg star zijn. Ze uiten de emoties niet zo makkelijk, waardoor iets ze niet lijkt te raken, en ze houden het graag bij het bekende. Dingen zijn al snel zweverig of raar. Met beide benen op de grond en ‘realistisch’ betekent in dit geval ook nogal eens dat ze graag in hun comfortzone blijven. Soms ronduit kortzichtig. Maar daarbinnen ’to the point’.

Stoïcisme wordt omschreven als onverstoorbaar, rustig en berustend. Het lijkt dus een beetje op elkaar, maar is toch anders. Ik schreef al eerder over stoïcisme, omdat het me boeit. Het is een filosofie die in deze periode van de mensheid heel waardevol is of zou kunnen zijn. 

Waar ‘nuchter’ voor mij meer een gemoedsgesteldheid is of een persoonlijkheid binnen een beperkte wereld, is stoïcisme veel meer een bewuste visie en benadering van het leven. Een benadering waarbij bijvoorbeeld bewust gefilterd wordt als het gaat om informatie, iets wat in deze wereld essentieel is om mentaal/emotioneel te overleven.

Stoïcijnen zijn allesbehalve star of ongevoelig, ze willen boven alles deugen en een wereld die in harmonie is, in harmonie ook met de natuur. Ze leren en beseffen dat deugd en waarde belangrijke facetten van het leven zijn en dat lijden inherent is aan het leven. Het is eigenlijk een visie om goed om te gaan met de toppen en dalen van het leven. Zelfs met alle informatie die wij krijgen. 

Een van de belangrijkste zaken in stoïcisme is het onderscheiden tussen wat we kunnen veranderen en wat niet; waar we invloed op kunnen hebben en waar we geen invloed op kunnen hebben. Een vlucht is vertraagd vanwege het weer en schreeuwen tegen een stewardess zal de storm niet verminderen. En je kunt iemand anders niet zoals jij maken. 

Denk aan het sereniteitsgebed:
“God, schenk mij de sereniteit om de dingen te accepteren die ik niet kan veranderen, de moed om dingen te veranderen die ik kan, en de wijsheid om het verschil te kennen”. 

En het is heel goed om dat onderscheid te maken tussen wat we kunnen veranderen of beïnvloeden en wat niet. Wat je niet kunt veranderen of beïnvloeden, zou je aandacht niet moeten hebben omdat dat verloren tijd en energie is. Je zou je daar ook niet over moeten opwinden omdat het in feite nergens op slaat. Je zou er min of meer in moeten berusten. Niet omdat je het ermee eens bent, maar omdat het buiten jouw macht ligt….

Ik heb zoals de meeste lezers zullen weten naast mijn regulier medische opleiding en huisartsenervaring ook nogal wat ‘alternatieve’ geneeskundige kennis vergaard. Met die (holistische) kennis kijk ik ook naar medische problemen en zie dan vaak veel meer mogelijkheden of invalshoeken dan de meeste mensen (of artsen) en zou nuttige informatie of adviezen kunnen geven.

Maar ik ben er op een gegeven moment mee gestopt. Zelfs naar mijn kinderen toe. Als mensen er niet voor open staan, dan komt het niet binnen. “Als mensen het niet kennen, dan eten ze het niet”. In mijn praktijk kwamen mensen bewust naar me toe om advies of hulp, maar als mensen er niet zelf om vragen, dan is het zonde van de energie en is het alleen maar frustrerend omdat ik weet hoe goed iets zou kunnen werken en ze het niet opvolgen. 

Bovendien leven we in een wereld waarin dingen direct moeten helpen (onderdrukken), en hebben we niet het geduld te zoeken naar echte oplossingen. 

We geven duizenden euro’s uit aan vakanties of gadgets, maar voor onze gezondheid hebben we het niet over. Zoals we ook vakanties uitgebreid plannen, maar nauwelijks energie steken in het onderhouden van onze partnerrelaties. Die worden te vaak voor lief genomen en stranden dus ook veel te vaak. 

Ik kan de ander niet veranderen. Dat onderscheid heb ik leren maken. 
In de maatschappij kunnen we heel veel niet beïnvloeden. Het weer of de weermanipulaties niet, oorlogen niet, politici niet, hoe iemand anders zich in het verkeer verdraagt niet, het nieuws (de krant, de TV, social media) niet, en ga zo maar door. Je eraan ergeren is dus zonde van je energie en tijd. Observeren dus: wel signaleren, niet emotioneren. 

Wat we namelijk wél kunnen beïnvloeden is de mate waarin we onze energie erdoor laten wegsnoepen. 

Eenvoudigweg is wat we kunnen beïnvloeden: wat we denken, en wat we denken bepaalt hoe we ons voelen, en wat onze daden zijn. Dus ook hoe we reageren.

Een krachtig, maar voor sommigen lastig, facet is dat er tussen iets wat gebeurt en onze ‘reactie’ een moment is dat wij bepalen hoe we reageren. Vaak reageren we via onze emoties direct op een voorval en vergeten dat we de keus hebben hoe te reageren. We hebben het al gedaan voordat we ‘denken’.

In het Engels heb je het onderscheid tussen ‘reaction’ (direct) en ‘respons’ (ietsje later). Wat we moeten leren is altijd te reageren met een ‘respons’ en niet in een ‘reaction’. Laat wat er gebeurt even bezinken, en reageer dan (pas) bewust. Al te vaak is onze reactie als een kniepeesreflex: de dokter tikt net onder je knie en je onderbeen schiet naar voren. Vooral als emoties getriggerd worden. Maar in feite hebben we altijd de keus over HOE we reageren!

En dat maakt een wereld van verschil. Gooien we olie op het vuur, of halen we het vuur uit de discussie? Ik las ooit een auteur die zei dat je halverwege een ruzie zou moeten stilstaan bij het doel waarmee je begon. Wil je liefde, vrede, rust, begrip, er samen uitkomen? Of wil je afstand, ruzie, verwijdering? Even tijdens een ruzie pauzeren en je het afvragen? 

Door reactief te reageren in een discussie, raak je de feiten kwijt en worden emoties belangrijker. In veel ellendige ruzies zie je dat dat gebeurde. In de politiek zie je dat ook vaak in discussies. Of je ziet dat de ‘tegenstander’ dat probeert te bereiken. Door te liegen of dingen uit hun verband te trekken. 

Nu FvD in de peilingen groter dreigt te worden zie je dat in talkshows Lideweij de Vos wordt belaagd met allerlei onheuse zaken om haar uit balans te krijgen. Bij Baudet lukte dat in het verleden. Ook als hij gelijk had, werd hij toch emotioneel feller en ging hij anders praten (theatraler, ogenschijnlijk hooghartiger), waardoor mensen een hekel aan hem kregen. Bij Lideweij lukt dat niet. Ze blijft krachtig, bij zichzelf, en blijft bij de feiten.

Het maakt dat mensen gaan zien wat de media proberen, namelijk iemand onderuithalen en niet bezig zijn met feiten of standpunten. Als dat niet lukt, luisteren mensen juist naar de standpunten en blijken die helemaal niet zo slecht. Dat is wat gebeurt als je je niet laat beïnvloeden door de agenda van de ander. Als je ‘antwoordt in plaats van ‘reageert’.

Persoonlijk vind ik dat ongelooflijk knap. Ik kan dat niet. Ik heb al heel wat stoïcijns geleerd, maar als er onrecht is, word ik reactief en niet responsief. Dat is mijn valkuil. Politiek is dus niets voor mij. Ruzies zijn niets voor mij. Vroeger bleef ik beheerster, sinds mijn ongelukken lukt dat niet meer zo goed. Het zij zo.

Ik heb nu 2 stoïcijnse zaken genoemd: het onderscheid maken tussen wat we kunnen beïnvloeden en wat niet, en in het verlengde daarvan het besef dat we tussen wat er gebeurt en ‘ons antwoord’ een moment hebben waarop we een keuze kunnen maken. Er is nog veel meer te vermelden en ik zal dat ook doen. 

Voor nu eindig ik met het laatste stoïcijnse idee voor dit keer: Amor Fati. 
Oftewel het omarmen van je lot. Er is iets gebeurd wat je anders had gewild. Maar wat is het makkelijkst te veranderen? Je mening of wat er is gebeurd? Dus accepteer wat is gebeurd en verander je wens dat het niet was gebeurd. Stoïcijnen noemen dat ‘de kunst van het toegeven’. Dus accepteren in plaats van vechten. En Stoïcijnen gaan zelfs nog een stap verder.

In plaats van alleen te accepteren, stellen ze dat genieten van wat gebeurd is, dankbaar zijn voor wat er gebeurd is, een recept is voor geluk en vreugde. 

Als ik terugkijk op hoe mijn roeping en praktijk (mensen helpen genezen) werd vernietigd door mijn fietsongeluk(ken), ben ik inmiddels zover dat ik daar dankbaar voor ben. Omdat het heeft geleid tot andere ontwikkelingen die veranderingen in mijn leven hebben gebracht. Aanvankelijk veel chaos en emoties, strijd, onbegrip, later dankbare ervaringen. Als ik terugkijk ben ik nu dankbaar. Maar om dat direct te zijn na een nare ervaring? Het is iets wat je moet leren….

En toch, als je dat meester wordt, helpt het meer geluk en vreugde te ervaren. En het bespaart veel energie die anders in weerstand gaat zitten. 
Ik vond dat altijd lastig uit te leggen aan mensen die kanker als diagnose hadden gekregen. Ik was me er goed bewust van dat acceptatie ervan maakte dat je geen energie verspilde aan verzet tegen de diagnose of de ziekte, maar die energie kon gebruiken om te herstellen. Maar hoe leg je dat uit aan iemand die nog volop in de emoties zit? 

Accepteren is ook niet hetzelfde als het goed vinden! Accepteren is het accepteren van het feit dat…..en zegt niets over goedkeuring. Het omarmen gaat dus wel een paar stappen verder, en is lastig om meesterschap over te verkrijgen. Al is het ook een vorm van overgave, overgave aan het feit dat het er is. En dus kun je alle positieve energie aanwenden om gelukkig te zijn of te genezen…….

Het maakt dat je blik opener wordt en je oogleden niet vastgelijmd zitten aan een dodelijke diagnose (zo wordt het immers vaak ervaren), waardoor je mogelijkheden ziet in plaats van een ravijn waar je op het punt staat in te storten. Het maakt dat je in staat bent alternatieven te zoeken en te beseffen dat je nog leeft en de tijd dat je leeft kunt benutten om te genieten. 
Als we in staat zijn dat lot te ‘omarmen’, zijn er opties, hebben we nog wat te kiezen….

Het is een facet waar misschien lastig meesterschap over te verkrijgen is, maar o zo waardevol. Niet voor niets zien Stoïcijnen deze filosofie als een dagelijkse oefening, die ze elke dag meer meester worden. Mindfulness in optima forma. Beginnen met de kleine dingen, zodat je bij de grotere zaken geoefend hebt…..

Wordt vervolgd……….

In licht, liefde en dankbaarheid,
Ed