Toen ik een klein jaar geleden begon met Satori Qigong vertelde de sensei die lesgaf, dat de fascie of fascia heel belangrijk is, dat voorzichtig maar stevig rekken en strekken de fascia helpt beter te functioneren en dat vooral drinken van water belangrijk was omdat dat helpt om de fasciae elastisch te houden.

Hij demonstreerde het met een kom water en een spons. Zonder water blijft de spons sowieso droog en droogt uit; door het rekken, strekken en bewegen in combinatie met water/(goed)vocht, blijft de spons elastisch en intact; als er wel genoeg vocht is, maar er wordt te weinig gerekt, gestrekt en bewogen, blijft de spons droog en ook niet optimaal.

Sensei Tristan adviseert dan ook om water te drinken tijdens oefeningen of bewegingen waarbij de fascia wordt gerekt en gestrekt (qigong, maar ook wandelen, fietsen, kracht-training, etc.)

Maar wat is nu de fascia?

Ik heb als arts nog geleerd dat het een soort heel dun bindweefselachtige vlies was wat zich om allerlei structuren in je lichaam bevond. Een soort van verpakking. Letterlijk betekent het ook ‘band’ of ‘verband’ of ‘lint’.
Maar tegenwoordig wordt steeds meer onderkent dat het veel belangrijker is dan dat. Het is een groot, levend, onderling verbonden netwerk dat beweging, flexibiliteit, pijn en herstel beïnvloedt.

Het is een biologisch systeem waarin mechanische krachten en metabole processen elkaar voortdurend beïnvloeden. In het hele lichaam bestaat het in verschillende vormen. Oppervlakkig onder de huid, om spieren en botten, om bloedvaten en zenuwen, om organen en aan de binnenkant van de lichaamsholten.

Het functioneert als een lichaamsbreed communicatienetwerk., boordevol sensorische receptoren (zendertjes/ontvangertjes) en mechanoreceptoren. Ze helpen de hersenen beweging, balans en coördinatie te reguleren. Ze zorgen dat de hersenen onze houding weten, bewegingen volgen, etc. Een soort multimeter van kwantiteit en kwaliteit.

Functies

Het helpt het lichaam pijn waar te nemen. De zenuwuiteinden reageren op mechanische stress, chemische irritatie en ontsteking. Bij een stijve, gewonde of ontstoken fascia wordt de activiteit van de receptoren/vezels verhoogd wat pijnsignalen versterkt. Zo kan pijn ervaren worden zonder dat er duidelijke weefselschade is.

Het zorgt voor elasticiteit door elastische energie op te slaan en los te laten. Het gedraagt zich min of meer als een veer. Het spreekt voor zich dat te grote belasting kan zorgen voor beschadiging, stijfheid, zwelling, ontsteking e.d. Maar normaliter herstelt het weefsel zich snel na rekken of strekken.

Het brengt krachten over, het helpt bij het verzenden en verdelen van krachten. Zonder de fascia rond de spieren en de individuele spiervezels zouden de spieren niet genoeg kracht kunnen produceren voor effectieve beweging.

Het helpt de lichaamsvloeistoffen te bewegen. De interstitiële vloeistof ligt tussen de fasciale lagen. Daar wordt zuurstof, voedingsstoffen en afval uitgewisseld tussen cellen en bloedvaatjes. Ook het lymfestelsel is enorm afhankelijk van bewegingen van faciale en spierbewegingen. Lymfe beweegt zich o.a. door spiersamentrekkingen, lichaamsbeweging en ademhaling. Het laat op zich al zien hoe belangrijk regelmatige beweging is.

Het ondersteunt het immuunsysteem. In de ruimtes rond de fascia bevinden zich veel immuuncellen, waar ze letsel, infectie en onsteking helpen te ontdekken terwijl ze lokale reparatiereacties coördineren.

Het ondersteunt blessureherstel en chirurgie. Zachte gevarieerde beweging helpt het herstel, wat na het bovenstaande duidelijk zal zijn: het zorgt voor beweging zonder overbelasting en daardoor een beter functioneren van de weefsels die ‘gewond’ zijn.

Verband met meridianen?

Waar in de ‘Westerse geneeskunde’ meridianen niet serieus worden genomen omdat ze niet zichtbaar zijn, suggereert groeiend onderzoek dat de fasciale netwerken nauw overeenkomen met het meridiaansysteem. De fascia is niet alleen structureel vergelijkbaar met het meridiaansysteem, maar deelt ook enkele van de functionele eigenschappen.

Maar zelfs als ze naast elkaar bestaan, dan lopen de meridianen door de fascia. En dat op zich vermoed al een verband.

Verstoring van de fascia

Een gezonde fascia is glad, flexibel en kan gemakkelijk tussen weefsels glijden. Wanneer de fascia stijf, strak, of minder mobiel wordt, kan het beweging beperken en leiden tot pijn of disfunctioneren.

Zowel overbelasting als te weinig gebruik kan leiden tot verstoring, tot klachten, tot disfunctioneren.
Een slechte houding, immobiliteit en chronische spierspanningen kunnen leiden tot minder functioneren van de fascia en leiden tot verkorting en verstijving.
Ontstekingen, letsel of operatie kunnen de normale structuur en neiging tot genezing veranderen.

Zo ook overmatig strekken (door trauma) en plotselinge krachten. Denk ook aan ‘vertillen’.

En ik vertelde al dat water/vocht heel belangrijk is. Te weinig vocht of verkeerd vocht maakt dat de elasticiteit afneemt en ook de beweeglijkheid. Een verstijfde fasciae leidt uiteindelijk tot verstijvingen van spieren en weefsels. Vocht is belangrijk om de matrix rond de fascia gelei-achtig te houden.

Verder zijn hormonale veranderingen van invloed op de fascia. Denk aan zwangerschap, menopauze en menstruatiecycli.

Gevolgen van verstoring

Een disfunctie van de fascia blijft niet altijd lokaal. Als de structuur wordt aangetast kan dat bijdragen aan verschillende klinische aandoeningen.

Door bijvoorbeeld verdikking of verstrakking/verstijving van de fascia kan dat invloed hebben op het bewegingspatroon en zo leiden tot andere klachten door overbelasting elders. En zo leiden tot pijn, stijfheid, verminderde flexibiliteit, verminderde beweging en verminderde fysieke prestaties.

Omdat fascia dicht is, kan zwelling na letsel ook leiden tot pijn door druk op zenuwbanen en weefsels, denk aan een ‘frozen shoulder’ of ’triggerpoints’.
Bij bepaalde bindweefselaandoeiningen zien we ook een vergrote kwetsbaarheid van de fascia, waardoor de fascia verzwakt worden, wat weer kan leiden tot hernia’s, bekkenorgaanverzwakkingen, etc.

Bij veel systemische ziekten treden fasciale veranderingen op als secundaire effect. Denk aan hartfalen, chronische longziekten, fibromyalgie en diabetes. En het geldt voor meer auto-immuunziekten.

Hou houd je het gezond?

De belangrijkste factor is beweging. En dan niet af en toe uit je dak gaan en de rest van de dagen zitten, maar regelmatige beweging gedurende de dag. Elke dag. Inclusief strekken, staan, lopen, etc.
Ook een goede houding is belangrijk. Van mijn chiropractor leerde ik dat ik net met de benen over elkaar moet zitten, niet moet hangen in een stoel, rechtop moet zitten. Het zorgt voor balans in plaats van geforceerd ‘eenrichtingsverkeer’.

Voedsel en vocht zijn uiteraard ook heel belangrijk. Vooral vitamine C is belangrijk voor de gezondheid van de fascia. Vitamine-C rijke voedingsmiddelen dus ook. En een goede hydratie (vochthuishouding). Ik noemde al water. Realiseer je dat veel dranken (inclusief koffie , frisdrank en alcohol) juist water onttrekken aan het lichaam.
Wat voeding betreft een voedzaam ontstekingsremmend ‘dieet’, met omega-3-rijke voedingsmiddelen, antioxidantenrijke groenten en fruit, en onbewerkt voedsel.

Negatieve invloed is er dus bij een voedingspatroon met ultra-bewerkt voedsel, toegevoegde suikers, transvetten en overmatig alcohol. Die alle weefselherstel kunnen schaden (of veroorzaken) of hydratie verminderen.

Eigenlijk dus gezond eten en drinken. Zoals voor alle aandoeningen kan worden gezegd, of liever: voor het in stand houden van je gezondheid.

Samenvattend……

….is de fascia historisch gezien het meest over het hoofd gezien en verkeerd begrepen in de westerse geneeskunde. Het is heel belangrijk om het belang van de fascia in de gezondheid van het lichaam te begrijpen.

Het is een soort world wide web in het lichaam. Het zorgt voor verbinding tussen alle delen, voor coördinatie van herstelwerkzaamheden én voor het in stand houden van gezondheid.
Ooit leerde ik dat signalen binnen de interstitiële vloeistof die rond de fascia ‘stroomt’ sneller dan de snelheid van het licht verzonden worden door het hele lichaam.

Voeg die twee eens samen.

Maar het belangrijkst is om te weten hoe we het gezond houden. Door regelmatige beweging over de dag, en elke dag weer, overbelasting vermijdend. Zorgen voor herstel na intense inspanning. En zorgen dat we genoeg water of thee drinken. Desnoods tijdens de oefeningen (wandelen, fietsen, Qigong, etc). Rustige bewegingen waarbij alle delen en gewrichten van het lichaam worden gebruikt, waarbij de medianen worden gebalanceerd zien we bij Tai Chi en Qigong.

Tenslotte wijs ik nog maar eens op het gedrag van veel dieren: regelmatig, maar zeker na een rustpauze of slaapje, strekken ze alle ledematen en de rest van het lichaam. Dat is niet voor niets. Dat is om gezond te kunnen blijven……

En als laatste zien we ook hier weer hoe dankbaar we mogen zijn voor een lichaam wat zo ingenieus in elkaar zit. Neem ook de fascia niet voor lief, maar waardeer het en behandel het voor wat het is: heel belangrijk voor een goede gezondheid.

In licht liefde en dankbaarheid,
Ed