Voor ik verder ga, even de 11 kernboodschappen van de vorige delen tot nu toe:

1. Onderscheid wat we kunnen veranderen of niet. Verspil je energie niet aan wat je niet kunt veranderen.
2. Er is ruimte tussen wat gebeurt en ons antwoord. We moeten leren niet reactief te reageren, maar te reageren met een ‘bedenkpauze’.
3. Omarm je lot. Verzet heeft geen zin, leer daarom juist je omarmen wat je overkomt. Dat geeft ruimte om aan oplossingen te werken…..
4. Leef in het overschot aan tijd, in harmonie met de natuur…..
5. Laat de mening van anderen onbelangrijk zijn, ze zitten vaak vol oordelen over zichzelf, leef naar je eigen normen en waarden
6. Met pensioen in jezelf – je hoeft niet te vluchten, trek je gewoon even terug in jezelf
7. Gelijkmoedigheid, blijf op de evenwichtsbalk of spring er snel weer op
8. Doe (het) goed.
9. Wees een goed mens en streef het beroep na waar je blij van wordt
10. Niets buiten onszelf heeft macht over ons
11. Zoek de waarheid

Ook dit keer voeg ik even niets (direct) toe, maar filosofeer met behulp van “The Discourses” van Epictetus. Hij leefde van 55-135, iets later dan Seneca en vóór Marcus Aurelius.

Seneca was in wezen de adviseur van Nero die werd verbannen en gedwongen zelfmoord te plegen, terwijl Aurelius zijn ‘meditations’ schreef terwijl hij veldslagen in de Donau leidde. Epictetus was een voormalig slaaf die filosoof werd.

Het werk (de werken) van Epictetus hebben alle filosofen die na hem kwamen in belangrijke mate beïnvloed. Het boek ‘The Discourses” zit vol goede ideeën.

Zo heeft hij het over de grote Hercules. En vraagt zich af wat Hercules zou zijn geworden zonder de vele grote uitdagingen. Zou hij zich dan in bed gewoon omgedraaid hebben? Zijn tijd versnurkt hebben?
De conclusie is dat hij die uitdagingen nodig had om zijn nobele ziel te ontwikkelen. En dat geldt ook voor ons. Wij hebben uitdagingen nodig om ons te laten groeien, om ons dingen te laten beseffen, om te evolueren.

Vele filosofen zeggen telkens weer dat we buiten onze comfortzone moeten om ons te ontwikkelen, om te leren. Terwijl de comfortzone de zone is waar we ons prettig voelen. (achter de geraniums). We moeten situaties tegenkomen die nieuw voor ons zijn, die we niet kennen: die laten ons groeien. En hoe meer we van die situaties leren, hoe beter we groeien en hoe wijzer we worden.

Volgens Epictetus vragen de wijzen om uitdagingen, terwijl je zou denken dat we die juist niet willen. Het doet me denken aan echte wetenschappers. Mensen die tot aan het naadje willen uitzoeken hoe iets zit. Zij vragen – in tegenstelling tot al die pseudo-wetenschappers van de laatste tijd op TV en over het klimaat – om tegenspraak, om uitgedaagd te worden in hun waarheid. En ze gaan de uitdagingen aan, gaan proberen uit te zoeken wat juist is en of ze het wellicht verkeerd hadden……

We moeten dus uitdagingen aangaan. Daar leren we van. Van zowel kleine als grote. Elke ervaring voegt iets toe aan onze kennis en levenswijsheid.

Iets anders is dat hij vertelt dat niets belangrijks van de ene op de andere dag tot stand komt. Hij zegt “Wil je iets geweldigs? Kijk naar een vijg”.
Druiven en vijgen hebben tijd nodig om te rijpen. Eerst zul je een boom moeten laten groeien en laten bloeien, dan zal er vanuit die bloesem een vrucht moeten ontstaan. vervolgens zal die rijp moeten worden. Datzelfde geldt voor de menselijk geest.

De menselijk geest ontwikkelt zich niet in een paar dagen, dat kost tijd. En die tijd mag je jezelf ook geven. Hetzelfde geldt voor processen die je wilt laten gebeuren. Realiseer je dat dingen tijd kosten. Of je nu iets gaat leren (een taal bijvoorbeeld) of iets gaat maken (een tuin bijvoorbeeld, of een huis, of een schilderij), het kost tijd en mag dat ook kosten.

En dat geldt dus net zo voor het optimaliseren van ons leven. Of voor iets onder de knie krijgen.

Natuurlijk benoemt Epictetus hier ook HET centrale thema, namelijk het onderscheid maken tussen wat wel en wat niet onder onze controle is.
Het is heel belangrijk om goed te worden in het maken van dat onderscheid. Veel te veel mensen stoppen heel veel energie in het proberen te veranderen van dingen waar ze geen invloed op hebben, of ze liggen en nachten van wakker, of ze maken er ruzie om met anderen.

Kijk naar de kaartspeler (bijv. poker): het enige wat hij in de hand heeft, is de manier waarop hij ervoor kiest te reageren op een deal die hij ontvangt. Het doet hem geen goed om te klagen over de kaarten die hij in handen heeft, of andere omstandigheden. Het enige nuttige wat ie te doen heeft is met behulp van de nu beschikbare gegevens de volgende beste keuze te maken.

En dat is met ons leven net zo. Het gaat om de keuzes die we maken als reactie op de omstandigheden, waarbij we de volgende beste keuze moeten maken….. waarbij we de beste versie van onszelf uitdrukken. Ook bij dingen waar we geen controle over hebben, kunnen we reageren op de best mogelijke manier.

Stel er gebeurt iets. Er komen indrukken onze geest binnen, we hebben bepaalde gedachtes…. de meeste mensen nemen deze over en laten zich vervolgens drijven door de impulsen. Impulsen die onze morele waarheden (normen en waarden) kunnen schenden.
(Denk maar aan een ruzie door een verkeerd uitgesproken of begrepen woord, of zelfs een verkeerd opgevatte gelaatsuitdrukking of pauze..)

Epictetus zegt dat we als eerste moeten opmerken dat het gebeurt (al lastig genoeg). Dan: ‘laat de kracht van de indruk je niet van je voeten slaan, zeg er gewoon tegen “wacht even, laat me zien wie je bent en wat je vertegenwoordigt. Laar me je op de proef stellen”‘.
We drukken dus even op pauze.
En we vragen ons af of die indruk(ken) – en onze eerste primaire reactie – positief is, klopt met ons positieve voornemen, met onze waarden. Zo niet, moeten we bijstellen.. en onze reactie vervangen door een eervolle.

De enige manier om hier goed in te worden is oefenen! We kunnen bij elke discussie, elke onenigheid fel in elkaars haren vliegen en bij de eigen standpunten blijven. Maar is het niet veel mooier om kalm te blijven, even te pauzeren, en je felheid te vervangen door begrip en uitleg over hoe jij iets ziet zonder de ander te willen beschadigen?

Gewoon door na een prikkel/indruk/gebeurtenis even pauze te nemen in plaats gelijk te reageren vanuit de impuls. Er is ruimte tussen de stimulus en de reactie erop. In die ruimte vinden we onze vrijheid. De vrijheid van keuze. Hoe meer we dat ‘mechanisme’ onder controle gaan krijgen, hoe meer vrijheid we onszelf geven.

Ik eindig met zijn idee om een voorbeeld te zijn van morele uitmuntendheid.
We hoeven niet het beste jongetje van de klas te zijn, maar het is goed om echt volgens de eigen normen en waarden te leven. Die waarbij je je voorneemt goed te doen, altijd het grote goed voor ogen te hebben, altijd je best te doen, niemand schade te berokkenen, in harmonie met de natuur te leven, etc.

Dat laatste maakt dat je waardevol bent voor je omgeving, voor de wereld, maar ook oké met jezelf kunt zijn. Hoeveel mensen handelen niet op de automatische piloot maar hebben (mede daarom) een hekel aan zichzelf?
Leef bewust, praat bewust, eet bewust, antwoord bewust, reageer bewust……las af en toe een pauze in, zeker als je merkt dat emoties geraakt worden……

Het maakt dat jij de macht in handen hebt, de vrijheid hebt, de controle hebt……

Misschien iets om over na te denken.

wordt vervolgd……….

In liefde, licht en dankbaarheid,
Ed